İHA sistemleri

İHA sistemlerinin sınıflandırılmasında, genellikle; maksimum kalkış ağırlığı, maksimum irtifa tavanı, havada kalma süresi(endurance), İHA’nın boyutları, kullanılma maksadı veya bunların bir kaçının birlikte değerlendirilmesi şeklindeki farklı kıstaslar göz önünde bulundurulmaktadır. Ancak en çok kullanılan kıstas, maksimum kalkış ağırlığıdır. Sivil Havacılık Genel Müdürlüğünce(SHGM) hazırlanan İHA Talimatında, İHA sistemlerinin sınıflandırılmasında maksimum kalkış ağırlığı kıstası göz önünde bulundurulmuştur.

Azami Kalkış Ağırlıklarına Göre İHA Sistemleri : [1]

Sivil Havacılık Genel Müdürülüğü tarafından yayımlanan İnsansız Hava Traçları Talimatı(SHT-İHA) kapsamında insasız hava araçları azami kalkış ağırlıkları göz önünde bulundurularak dört ayrı kategoride ele alınmış ve her bir kategori için farklı kurallar getirilmiştir.

• İHA 0: Azami kalkış ağırlığı 500 gr(dahil)- 4 kg aralığında olan İHA’lar
• İHA 1: Azami kalkış ağırlığı 4 kg(dahil)- 25 kg aralığında olan İHA’lar
• İHA2:Azami kalkış ağırlığı 25 kg(dahil)-150 kg aralığında olan İHA’lar
• İHA 3: Azami kalkış ağırlığı 150 kg.(dahil) ve daha fazla olan İHA’lar.

Avrupa Birliği İHA düzenlemelerine uyum kapsamında, beşinci kategori olarak azami kalkış ağırlığı 250 gr (dâhil) – 500 gr aralığında olan İHA’ların da, İHA K (küçük İHA) olarak SHT-İHA Talimatına dahil edileceği beklenmektedir.

Havalanma ve Uçuş Dinamiklerine Göre İHA Sistemleri: [2]

• Sabit kanatlı İHA’lar: Bu hava araçlarının kalkış yapması için bir piste gereksinimleri bulunmaktadır. Uzun süre havada kalabilme ve yüksek hızda seyredebilme yetenekleri bulunmaktadır. Örneğin, The Atomics MQ-9 Reaper, The Insitu Aerosonde.
• Döner kanatlı İHA’lar: Dik olarak kalkış ve iniş yapabilen İHA’lardır. Zemin üstünde havada kalabilme (hover) ve yüksek manevra kabiliyetlerine sahiplerdir. Bu yetenekler, özellikle robotik görevler 9 için daha uygundur. Örneğin, Cypher II, Guardian CL-327.
• Keşif balonları (Blimps): Genellikle düşük hızda hareket eden, havadan daha hafif olan ve uzun süre havada kalabilen balonlar veya hava gemileri gibi büyük cisimlerdir. Örneğin, Marine Airborne Retransmission System (MARTS), High Altitude Airship (HAA).
• Çırpan kanatlı İHA’lar (Flappingwing UAV): Esnek ve çırpan kanatları bulunan, kuşların kanatlarına benzer yükselme yöntemi kullanan İHA’lardır. Örneğin, Delfly II, Nano-hummingbird (Aerovireonment).
• Hibrit veya değiştirilebilir tasarımlar: Önceki kategorilerin bir karışımı şeklinde tasarlanmış, bulunduğu yerden havalanan ve sonrasında pervanelerini ve gövdeyi eğerek uçak benzeri bir hareket tarzında uçabilen sistemlerdir. Örneğin, T-Wing, Bell Eagle Eye.

İrtifa ve Havada Kalma Süresine(Endurance) Göre İHA Sistemleri: [3]

• Yüksek İrtifada Uzun Süre Kalabilen İHA’lar(High Altitude Long Endurance, HALE): Askeri ve meteorolojik amaçlarla kullanılmaktadır. Northrop Grumman Ryan firmasının Global Hawks tipi İHA’sı (65.000 ft.’te 35 saat uçuş süresi).
• Orta İrtifada Uzun Süre Kalabilen İHA’lar (MediumAltitudeLong Endurance, MALE): Askeri amaçlarla kullanılmaktadır. Örneğin, General Atomics firmasının Predator tipi İHA’sı (27.000 ft.’te 30/40 saat uçuş süresi).
• Taktik İHA’lar: Sınır güvenliğinde kullanılan İHA’lar bu sınıfta değerlendirilebilir. Örneğin, Hunter, Shadow 200, Pioneer (15.000 ft.’te 5/6 saat uçuş süresi).
• Küçük/mini taşınabilir veya organik İHA’lar: Aerovironment firmasının Pointer/Raven tipi İHA’sı, L-3 Communications/BAI firmasının Javelin tipi İHA’sı veya Mission Technologies firmasının Black Pack Mini tipi İHA’sı.
• Mikro hava araçları (MAV): Bu grupta son yıllarda oldukça önem kazanan 15 cm.’den küçük İHA’lar bulunmaktadır. Örneğin, Black Widow (Aerovironment), the Microstar (BAE), Entomopter (Georgia Institute of Technology), Micro Bat (California Institute of Technology) ve MFI (Berkeley University), MuFly, Coax (European Research Centers).

[1] SHT-İHA

[2] Limnaios, Tsourveloudis ve Valavanis, 201: 9-14

[3] İnsansız Hava Araçlarının Askeri ve Sivil Alanlarda Kullanımı: ABD ve Türkiye Örnekleri ve Bazı Politika Önerileri / A. EKMEKCİOĞLU – M. YILDIZ